BiodiversityGR και Merman Conservation: Δεν είναι η συνέχεια.

Υπάρχουν αποφάσεις που δεν παίρνονται σε μια στιγμή. Ωριμάζουν αργά, μέσα από εμπειρίες, αποτυχίες, επιτυχίες, συζητήσεις και ερωτήματα που επιστρέφουν ξανά και ξανά χωρίς να σε αφήνουν ήσυχο. Η απόφασή μου να αποχωρήσω από τη θέση του διαχειριστή του Ελληνικού Παρατηρητηρίου Βιοποικιλότητας (BiodiversityGR) το 2023, και στη συνέχεια να δημιουργήσω την Merman Conservation, ήταν ακριβώς αυτό το είδος της απόφασης. Δεν ήταν αποχώρηση από κάτι που αγάπησα. Ήταν μια κίνηση προς κάτι νέο, κάτι που ήταν αναγκαίο και που δεν μπορούσε να υπάρξει στο ίδιο πλαίσιο.

Σε αυτό το κείμενο θέλω να εξηγήσω αυτό ακριβώς. Γιατί έκανα αυτό το βήμα. Τι είναι το BiodiversityGR και τι κάνει σήμερα. Τι είναι η Merman Conservation και πώς διαφέρει. Και γιατί τα δύο, παρόλο που μοιράζονται κοινές αξίες, δεν είναι το ίδιο πράγμα και δεν πρέπει να συγχέονται. Το αναφέρω γιατί ο κόσμος αρκετές φορές με ρωτάει αν η Merman Conservation είναι συνέχεια του Ελληνικού Παρατηρητηρίου Βιοποικιλότητας. Όχι δεν είναι.

Η αρχή: Γιατί δημιούργησα το BiodiversityGR;

Στις 3 Οκτωβρίου 2011, δημιούργησα το Ελληνικό Παρατηρητήριο Βιοποικιλότητας (BiodiversityGR). Ήμουν νέος, γεμάτος ενθουσιασμό και με μια πολύ συγκεκριμένη ανάγκη να καλύψω: υπήρχε ένα τεράστιο κενό στη συστηματική καταγραφή και διάδοση της γνώσης γύρω από τη βιοποικιλότητα της Ελλάδας, ειδικά για τα είδη τα οποία δεν ήταν προστατευόμενα.

Η Ελλάδα είναι μια χώρα με εξαιρετικό οικολογικό πλούτο. Βουνά, νησιά, υγρότοποι, φαράγγια, δάση, ποτάμια, σπήλαια και θάλασσες με βιοποικιλότητα που πολλές χώρες θα ζήλευαν. Πολλά είδη είναι σπάνια, ενδημικά ή απειλούμενα. Και ωστόσο, η γνώση γύρω από αυτά δεν ήταν εύκολα προσβάσιμη στον απλό πολίτη.

Υπήρχαν άνθρωποι που παρατηρούσαν τη φύση. Φωτογράφοι, φυσιολάτρες, εκπαιδευτικοί, ερευνητές, μαθητές, φοιτητές, απλοί περιπατητές. Όλοι αυτοί έβλεπαν, κατέγραφαν, φωτογράφιζαν. Αλλά μεγάλο μέρος αυτής της πληροφορίας έμενε διάσπαρτο, χαμένο σε προσωπικά αρχεία ή ατελείωτα gallery folders. Ήθελα να δημιουργηθεί ένας χώρος όπου αυτή η γνώση θα μπορούσε να συγκεντρωθεί, να οργανωθεί και να αξιοποιηθεί.

Ήθελα ένα BiodiversityGR που να λέει καθαρά: η βιοποικιλότητα της Ελλάδας έχει αξία, πρέπει να καταγραφεί, πρέπει να προστατευθεί και πρέπει να γίνει υπόθεση όλων, όχι μόνο των ειδικών.

Κεντρική ιδέα ήταν η επιστήμη των πολιτών. Δηλαδή η αντίληψη ότι κάθε άνθρωπος που παρατηρεί υπεύθυνα τη φύση μπορεί να συμβάλει στη γνώση και στην προστασία της. Δεν χρειαζόταν να είσαι βιολόγος. Δεν χρειαζόταν ακαδημαϊκός τίτλος. Αρκούσε η επιθυμία να κοιτάς, να ρωτάς, να μαθαίνεις και να μοιράζεσαι.

Αυτό ήταν και παραμένει το βαθύτερο μήνυμα του BiodiversityGR.

Τα χρόνια ως διαχειριστής: Αυτό που έμαθα

Τα χρόνια που ήμουν διαχειριστής του BiodiversityGR με δίδαξαν πολλά. Έμαθα πώς να διαχειρίζομαι μια κοινότητα. Έμαθα πώς η επιστήμη των πολιτών μπορεί να είναι εργαλείο αλλαγής. Είδα πώς ένα απλό post για ένα ενδημικό είδος μπορούσε να ανάψει τη φλόγα του ενδιαφέροντος σε ανθρώπους που δεν είχαν ξανασκεφτεί τη βιοποικιλότητα.

Αλλά έμαθα και κάτι άλλο: ότι η ευαισθητοποίηση από μόνη της δεν αρκεί.

Μπορείς να εμπνεύσεις χιλιάδες ανθρώπους. Μπορείς να μοιραστείς γνώση, να δημιουργήσεις κοινότητα, να βάλεις τη βιοποικιλότητα στην ατζέντα. Και αυτό είναι πολύτιμο. Αλλά αν θέλεις να δράσεις σε επίπεδο προστασίας, έρευνας, πολιτικής, συμβουλευτικής και εφαρμοσμένης επιστήμης, χρειάζεσαι κάτι διαφορετικό. Χρειάζεσαι μια δομή που να μπορεί να αναλαμβάνει έργα, να συνεργάζεται με φορείς, να παράγει αποτελέσματα και να λογοδοτεί.

Όσο βρισκόμουν στο BiodiversityGR, άρχισα να νιώθω ότι είχα αναπτυχθεί πέρα από αυτό που μπορούσε να μου προσφέρει ο ρόλος του διαχειριστή ενός εθελοντικού οργανισμού. Δεν ήταν κριτική στον οργανισμό. Ήταν μια αναγνώριση του τι χρειαζόταν να κάνω εγώ στο επόμενο στάδιο. Για εμένα δεν ήταν αρκετό, ήθελα περισσότερα!

Γιατί αποχώρησα από τη διαχείριση, αλλά παρέμεινα εθελοντής

Η απόφαση να αποχωρήσω από τη θέση του διαχειριστή δεν ήταν σπάνια ή αίφνης. Ήρθε μετά από πολύ σκέψη και μια πολύ ειλικρινή αξιολόγηση του τι μπορούσα να προσφέρω σε αυτή τη θέση και τι όχι. Είχα ενημερώσει τα ιδρυτικά μέλη από τον Μαίο του 2023 ότι μέχρι τον Σεπτέμβριο θα έχω αποχωρήσει από Διαχειριστής διότι ετοίμαζα πολλά πράγματα εκείνη την περίοδο και την νέα εταιρεία μου, όπου ο προγραμματισμός μέχρι την ίδρυση κράτησε σχεδόν 9 μήνες.

Ένας οργανισμός όπως το BiodiversityGR χρειάζεται ένα συγκεκριμένο είδος ηγεσίας: παρουσία, διαθεσιμότητα, ικανότητα να συντονίζεις μια κοινότητα, να απαντάς σε ερωτήσεις, να προγραμματίζεις δράσεις, να διατηρείς τη συνοχή. Αυτό απαιτεί χρόνο, ενέργεια και εστίαση. Δεν είχα πια αυτό τον χρόνο.

Με το πέρασμα των χρόνων, η δουλειά μου άρχισε να με οδηγεί σε πιο σύνθετα πεδία: επιστημονική έρευνα, πεδία σε άγρια περιβάλλοντα, συνεργασίες με φορείς, συμβουλευτικά έργα, ανάπτυξη εργαλείων. Ο χρόνος και η ενέργεια που χρειαζόταν αυτά δεν ήταν συμβατά με μια παράλληλη, ενεργή διαχείριση ενός κοινοτικού οργανισμού.

Αποφάσισα να αποχωρήσω από τη θέση του διαχειριστή ώστε ο οργανισμός να μπορεί να εξελιχθεί και να ηγείται από ανθρώπους που μπορούν να αφιερώσουν σε αυτόν τον αναγκαίο χρόνο και προσοχή. Ήταν μια πράξη σεβασμού απέναντι στον οργανισμό και στην κοινότητα που τον αποτελεί.

Αλλά να φύγω εντελώς; Αυτό ποτέ δεν ήταν επιλογή.

Είμαι ιδρυτικό μέλος του BiodiversityGR. Αυτή η σχέση δεν σβήνει. Είναι μέρος της ταυτότητάς μου, μέρος της ιστορίας μου, μέρος αυτού που είμαι σήμερα ως επαγγελματίας στον χώρο της διατήρησης. Παραμένω ενεργά εθελοντής και συνεχίζω να στηρίζω τον οργανισμό με τον τρόπο που μπορώ. Η Merman Conservation στήριξε το BiodiversityGR μέσω του Wildlife Tech Grant το 2026, και αυτό δεν ήταν τυχαίο. Ήταν μια έκφραση αναγνώρισης και συνέχισης μιας σχέσης που δεν τελειώνει με την αποχώρηση από μια θέση.

Ο ρόλος μου άλλαξε, η δέσμευσή μου όχι.

Τι είναι σήμερα το BiodiversityGR και τι κάνει;

Το Ελληνικό Παρατηρητήριο Βιοποικιλότητας (BiodiversityGR), είναι ένας ελληνικός μη κερδοσκοπικός περιβαλλοντικός οργανισμός με εστίαση στην Ελλάδα. Δημιουργήθηκε για να εμπλέξει τους πολίτες στη διαδικασία καταγραφής και προστασίας της ελληνικής βιοποικιλότητας. Και μιλάμε για μια εποχή όπου οι οργανώσεις που υπήρχαν ήταν μόνο για προστατευόμενα είδη, όχι για όλα τα είδη της Ελλάδας.

Ο ρόλος του περιλαμβάνει καταγραφές ειδών, περιβαλλοντική ενημέρωση, παραγωγή εκπαιδευτικού υλικού, διαδικτυακά σεμινάρια, δράσεις πεδίου και ανάδειξη θεμάτων που σχετίζονται με την ελληνική άγρια ζωή. Βασικό του εργαλείο είναι η επιστήμη των πολιτών: ενεργοποιεί ανθρώπους κάθε ηλικίας και επαγγέλματος να παρατηρούν, να καταγράφουν και να μοιράζονται τη γνώση τους για τη φύση.

Το BiodiversityGR απαντά κυρίως στο ερώτημα: «Τι υπάρχει γύρω μας και πώς μπορούμε να το γνωρίσουμε, να το καταγράψουμε και να το αναδείξουμε;»

Αυτό είναι ακριβώς το πεδίο του. Και σε αυτό το πεδίο, κάνει σημαντική δουλειά.

Η γέννηση της Merman Conservation

Η Merman Conservation Expeditions Ltd ιδρύθηκε στις 26 Οκτωβρίου 2023 στο Ηνωμένο Βασίλειο, με έδρα το Εδιμβούργο της Σκωτίας. Δεν δημιουργήθηκε για να αντικαταστήσει το BiodiversityGR ούτε για να αποτελέσει κάποιας μορφής φυσική συνέχεια. Δημιουργήθηκε γιατί υπήρχε μια διαφορετική ανάγκη, μια ανάγκη που δεν μπορούσε να καλυφθεί από κανέναν ήδη υπάρχοντα οργανισμό.

Με τα χρόνια, έγινε ξεκάθαρο ότι η προστασία της φύσης δεν χρειάζεται μόνο καταγραφή και ενημέρωση. Χρειάζεται πρακτική εφαρμογή. Χρειάζεται συμβουλευτική. Χρειάζεται επιστημονικά τεκμηριωμένες λύσεις. Χρειάζεται εργαλεία, δεδομένα, τεχνολογία, συνεργασίες, αποστολές πεδίου και έργα που μπορούν να εφαρμοστούν σε πραγματικές συνθήκες.

Ήθελα μια δομή που να μπορεί να αναλαμβάνει έργα, να σχεδιάζει λύσεις, να συνεργάζεται επίσημα με φορείς, να αναπτύσσει ψηφιακά εργαλεία, να υλοποιεί πεδία και να εφαρμόζει στην πράξη όσα συχνά μένουν μόνο στη θεωρία.

Το όνομα δεν είναι τυχαίο. Merman είναι ο μυθολογικός ανδρικός αντίστοιχος της γοργόνας, ένα πλάσμα της θάλασσας. Αντανακλά τη βαθιά σύνδεσή μου με το θαλάσσιο περιβάλλον και τη δέσμευση σε ένα έργο που δεν έχει τελειωμό. Αλλά το όνομα προέρχεται από την Γαλλική λέξη Mer που σημαίνει θάλασσα και την αγγλική ορολογία man που σημαίνει άνδρας.

Τι είναι η Merman Conservation και τι κάνει;

Η Merman Conservation είναι μια διεθνής εταιρεία περιβαλλοντικής συμβουλευτικής και έρευνας για την άγρια ζωή. Προς το παρόν δραστηριοποιείται κυρίως στην Ευρώπη, με πρότζεκτς κυρίως στο Ηνωμένο Βασίλειο και μερικώς στην Ελλάδα (Νότιο Πήλιο), αλλά με σαφή στόχο διεθνούς επέκτασης σε άλλες χώρες και ηπείρους στο εγγύς μέλλον.

Η βασική της αποστολή είναι η προστασία της άγριας ζωής και των οικοτόπων μέσα από δράσεις που έχουν πρακτικό, μετρήσιμο αποτέλεσμα.

Το έργο της περιλαμβάνει:

• Εφαρμοσμένη έρευνα και παρακολούθηση ειδών. Πεδία σε θαλάσσια και χερσαία οικοσυστήματα, καταγραφή ειδών με επιστημονική μεθοδολογία, μακροπρόθεσμα δεδομένα για πληθυσμούς και οικοτόπους.
  
  
• Περιβαλλοντική συμβουλευτική. Κρατική Συμβουλευτική, Υποστήριξη φορέων, ΜΚΟ, ερευνητικών ομάδων και ιδιωτών με επιστημονικά τεκμηριωμένες προτάσεις.
  
  
• Προγράμματα επιστήμης των πολιτών. Πλατφόρμες παρακολούθησης, citizen science logbooks, και συστήματα ανοιχτά καταγραφής δεδομένων.
  
  
• Ανάπτυξη ψηφιακών εργαλείων. Εφαρμογές, dashboards, εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης για περιβαλλοντική παρακολούθηση και υποστήριξη αποφάσεων.
  
  
• Αποστολές πεδίου. Οργανωμένες εκπαιδευτικές και ερευνητικές αποστολές για εθελοντές και επαγγελματίες.
  
  
• Δημόσια εκπαίδευση και επικοινωνία. Εκθέσεις, συνέδρια, ανοικτές δημοσιεύσεις και επιστημονική αρθρογραφία.
  
  
• Το πρόγραμμα Merman Conservation Tech Grant, που προσφέρει δωρεάν ανάπτυξη ψηφιακών εφαρμογών σε μικρούς φορείς διατήρησης άγριας ζωής.

Η Merman Conservation απαντά κυρίως στο ερώτημα: «Πώς μπορούμε να σχεδιάσουμε και να εφαρμόσουμε λύσεις για την προστασία της φύσης, χρησιμοποιώντας επιστήμη, πεδίο, τεχνολογία και συνεργασίες;»

Η οπτική της είναι διεθνής. Τα έργα της αφορούν είδη και οικοσυστήματα χωρίς σύνορα. Και αν και η βάση της βρίσκεται προς το παρόν στην Ευρώπη, ο σχεδιασμός είναι σαφής: να επεκταθεί σε ακτές, νησιά και θαλάσσιες περιοχές που χρειάζονται προστασία, ανεξάρτητα από ποια ήπειρο βρίσκονται.

Γιατί η Merman Conservation ΔΕΝ είναι συνέχεια του BiodiversityGR;

Αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό σημείο αυτού του κειμένου και θέλω να το πω καθαρά.

Η Merman Conservation δεν είναι συνέχεια του BiodiversityGR. Δεν είναι αντικατάστασή του. Δεν είναι μετεξέλιξη, επόμενο κεφάλαιο ή εξέλιξη. Είναι εξ αρχής κάτι διαφορετικό.

Διαφέρουν ως προς τη νομική τους μορφή. Το BiodiversityGR είναι ελληνικός μη κερδοσκοπικός οργανισμός. Η Merman Conservation είναι εταιρεία περιορισμένης ευθύνης, εγγεγραμμένη στη Σκωτία, Ηνωμένο Βασίλειο.

Διαφέρουν ως προς τη γεωγραφική τους εστίαση. Το BiodiversityGR έχει ως πεδίο της την Ελλάδα. Η Merman Conservation έχει διεθνή προσανατολισμό.

Διαφέρουν ως προς το κοινό τους. Το BiodiversityGR απευθύνεται κυρίως σε Έλληνες πολίτες, ερασιτέχνες παρατηρητές φύσης, εκπαιδευτικούς και ενθουσιώδεις εθελοντές. Η Merman Conservation απευθύνεται επίσης σε κρατικούς φορείς, επαγγελματικούς φορείς, ΜΚΟ, ακαδημαϊκά ιδρύματα, χρηματοδοτικούς οργανισμούς και επαγγελματίες του χώρου, αλλά και ιδιώτες.

Διαφέρουν ως προς τον τρόπο λειτουργίας τους. Το BiodiversityGR λειτουργεί με εθελοντική βάση και κοινοτικό πνεύμα. Η Merman Conservation λειτουργεί ως επαγγελματική δομή με συμβόλαια, έργα, αμοιβές και τυπικά παραδοτέα.

Διαφέρουν ως προς τη φιλοσοφία δράσης. Το BiodiversityGR εμπνέει και ενεργοποιεί. Η Merman Conservation σχεδιάζει, υλοποιεί και αξιολογεί.

Το γεγονός ότι δημιουργήθηκαν από το ίδιο άτομο, ότι μοιράζονται κοινές αξίες και ότι βλέπουν τη φύση με παρόμοιο τρόπο δεν τα κάνει το ίδιο. Δύο άνθρωποι μπορούν να αγαπούν τη ζωγραφική και ο ένας να είναι δάσκαλος ζωγραφικής σε σχολείο και ο άλλος να έχει δική του gallery. Η αγάπη είναι κοινή. Το έργο είναι διαφορετικό.

Η σχέση μεταξύ τους: υποστήριξη, όχι συγχώνευση

Παρότι είναι ξεχωριστοί φορείς, υπάρχει μια σαφής σχέση υποστήριξης μεταξύ τους. Η Merman Conservation στήριξε το BiodiversityGR μέσω του προγράμματος Wildlife Tech Grant. Αυτή η υποστήριξη δεν σημαίνει συγχώνευση. Δεν σημαίνει αλλαγή ταυτότητας κανενός από τους δύο.

Η Merman conservation υπέγραψε συμβόλαια μεταφοράς έργων (projects) σε αυτήν από το Ελληνικό Παρατηρητήριο Βιοποικιλότηας (BiodiversityGR), όπου τον Οκτώβριο φτάνοντας στο τέλος του να μην χαθεί η πληροφορία και όλη αυτή η έρευνα που έγινε όλα αυτά τα χρόνια.

Σημαίνει ότι ένας πιο ώριμος φορέας, με επαγγελματικούς πόρους, αναγνώρισε την αξία ενός οργανισμού που κάνει σημαντική δουλειά σε άλλο επίπεδο και τον υποστήριξε πρακτικά.

Αυτή η σχέση μπορεί να συνεχιστεί και να εξελιχθεί. Αλλά κάθε ένας από τους δύο φορείς παραμένει αυτό που είναι. Έχουν διαφορετική ταυτότητα, διαφορετική αποστολή, διαφορετικό κοινό και διαφορετικό τρόπο εργασίας.

Γιατί χρειάζονται και τα δύο

Η προστασία της φύσης δεν είναι μια και μοναδική δράση. Είναι ένα οικοσύστημα από δράσεις, από διαφορετικούς ανθρώπους, με διαφορετικές δεξιότητες, σε διαφορετικά επίπεδα.

Χρειάζεται κάποιος να εμπνέει. Χρειάζεται κάποιος να εκπαιδεύει. Χρειάζεται κάποιος να καταγράφει. Χρειάζεται κάποιος να ερευνά. Χρειάζεται κάποιος να συμβουλεύει. Χρειάζεται κάποιος να αναπτύσσει εργαλεία. Χρειάζεται κάποιος να υλοποιεί.

Κανένας μεμονωμένος φορέας δεν μπορεί να κάνει όλα αυτά ταυτόχρονα, εξίσου καλά.

Το BiodiversityGR καλύπτει ένα πολύτιμο κομμάτι: φέρνει τον πολίτη κοντά στη φύση, του δίνει γνώση, τον εμπλέκει και του δείχνει ότι η διατήρηση είναι υπόθεση όλων.

Η Merman Conservation καλύπτει ένα άλλο, εξίσου αναγκαίο κομμάτι: σχεδιάζει και υλοποιεί σε επίπεδο έρευνας, συμβουλευτικής, τεχνολογίας και πρακτικής δράσης, με επαγγελματικές δομές που μπορούν να δουλέψουν σε εθνικό και διεθνές επίπεδο.

Το ένα δεν αναιρεί το άλλο. Αντίθετα, αλληλοσυμπληρώνονται.

Το επόμενο κεφάλαιο της Merman Conservation

Η Merman Conservation βρίσκεται αυτή τη στιγμή σε ένα στάδιο επέκτασης. Από τη βάση της στην Ευρώπη, ο στόχος είναι να αναπτυχθεί σε νέες γεωγραφικές περιοχές, να συνάψει νέες συνεργασίες, να αναπτύξει νέα προγράμματα και να υποστηρίξει περισσότερους φορείς και κοινότητες.

Η θάλασσα δεν έχει σύνορα. Τα είδη που παρακολουθούμε δεν γνωρίζουν χάρτες. Και η κρίση της βιοποικιλότητας δεν είναι ευρωπαϊκό πρόβλημα, είναι παγκόσμιο.

Αυτή η επέκταση δεν σημαίνει εγκατάλειψη του ευρωπαϊκού πεδίου. Σημαίνει προσθήκη. Σημαίνει ότι η Merman Conservation φιλοδοξεί να γίνει ένας φορέας που μπορεί να δουλέψει παντού όπου υπάρχει ανάγκη για επαγγελματική, επιστημονικά τεκμηριωμένη και ανθρωποκεντρική δράση για τη φύση.

Κλείνοντας: Δύο φορείς, μία ρίζα

Το BiodiversityGR και η Merman Conservation γεννήθηκαν από την ίδια αγάπη για τη φύση. Γεννήθηκαν από την ίδια ανησυχία ότι η βιοποικιλότητα χάνεται πιο γρήγορα απ' όσο την καταλαβαίνουμε. Γεννήθηκαν από την ίδια πεποίθηση ότι η δράση είναι αναγκαία και επείγουσα.

Αλλά γεννήθηκαν σε διαφορετικές εποχές, για διαφορετικούς λόγους και με διαφορετικές αποστολές.

Το BiodiversityGR είναι ένας ελληνικός κοινοτικός οργανισμός που δίνει φωνή στη βιοποικιλότητα της Ελλάδας και εμπλέκει τους πολίτες στην προστασία της. Είμαι ιδρυτικό μέλος και παραμένω εθελοντής με αγάπη και σεβασμό.

Η Merman Conservation είναι μια διεθνής εταιρεία διατήρησης, που εφαρμόζει επιστήμη, τεχνολογία και επαγγελματική συμβουλευτική στην υπηρεσία της προστασίας της φύσης, με βάση την Ευρώπη και οδεύοντας προς παγκόσμια παρουσία.

Δύο διαφορετικές πρωτοβουλίες. Δύο διαφορετικές ανάγκες. Μία κοινή πεποίθηση: η φύση αξίζει να προστατευθεί, και εμείς έχουμε την ευθύνη να το κάνουμε σωστά.