Μπορεί να υπάρξει οργανωμένο σχέδιο μείωσης των πληθυσμών λαγοκέφαλου στην Ελλάδα;

Ο λαγοκέφαλος, Lagocephalus sceleratus, αποτελεί σήμερα ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα θαλάσσιου ξενικού είδους που έχει εγκατασταθεί στη Μεσόγειο και δημιουργεί σοβαρές οικολογικές, αλιευτικές και κοινωνικές προκλήσεις. Το ερώτημα που τίθεται συχνά είναι απλό αλλά δύσκολο: μπορούμε να μειώσουμε τους πληθυσμούς του με οργανωμένο τρόπο;

Η πλήρης εξάλειψη του είδους από τη Μεσόγειο δεν είναι ρεαλιστικός στόχος. Ο λαγοκέφαλος έχει πλέον εξαπλωθεί σε πολλές περιοχές, αναπαράγεται γρήγορα και μπορεί να δημιουργεί μεγάλους πληθυσμούς σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν μπορούμε να δράσουμε. Αντί να μιλάμε για ολική εξάλειψη, πρέπει να μιλάμε για στοχευμένη διαχείριση, καθυστέρηση της εξάπλωσης και τοπική μείωση των πληθυσμών όπου αυτό είναι εφικτό.

​Διαφορετική στρατηγική για Βόρεια και Νότια Ελλάδα

Ένα πρώτο πρακτικό βήμα είναι να αντιμετωπίσουμε τη χώρα όχι ως μία ενιαία περιοχή, αλλά ως ζώνες με διαφορετική πίεση από το είδος.

Στη Νότια Ελλάδα, όσο προχωράμε προς την Κρήτη, τη Ρόδο και άλλα νοτιότερα νησιά, οι πληθυσμοί του λαγοκέφαλου είναι ήδη μεγάλοι σε πολλές περιοχές. Εκεί η διαχείριση είναι πολύ πιο δύσκολη, γιατί οι γεννήσεις πιθανότατα ξεπερνούν τις θανατώσεις που μπορεί να πετύχει η αλιευτική πίεση.

Αντίθετα, σε αρκετές περιοχές του Βόρειου Αιγαίου και του Βόρειου Ιονίου, οι πληθυσμοί είναι ακόμη μικροί ή σε ορισμένα σημεία το είδος μπορεί να απουσιάζει πλήρως. Αυτές οι περιοχές πρέπει να είναι η πρώτη γραμμή άμυνας. Όταν ένα ξενικό είδος βρίσκεται ακόμη σε χαμηλούς αριθμούς, η τοπική εξάλειψη ή η σημαντική μείωσή του είναι πολύ πιο εφικτή.

Τι γίνεται στη Νότια Ελλάδα;

Στη Νότια Ελλάδα, από τη Νότια Εύβοια και νοτιότερα, η κατάσταση είναι διαφορετική. Σε περιοχές όπως η Κρήτη, η Ρόδος και άλλα νότια νησιά, οι πληθυσμοί του λαγοκέφαλου είναι ήδη πολύ μεγάλοι. Εκεί δεν αρκεί μια περιστασιακή δράση ή ένας τοπικός διαγωνισμός αλιείας.

Χρειάζεται μόνιμη, στοχευμένη και επαναλαμβανόμενη αλιευτική πίεση. Αυτό σημαίνει ότι οι λαγοκέφαλοι πρέπει να αλιεύονται συστηματικά, με στόχο το ίδιο το είδος και όχι τυχαία μαζί με άλλα ψάρια.

Παράλληλα, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στα είδη που μπορεί να καταναλώνουν λαγοκέφαλους ή νεαρά άτομα λαγοκέφαλων. Η προστασία φυσικών θηρευτών είναι σημαντικό κομμάτι της διαχείρισης. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτό μπορεί να σημαίνει περιορισμό ή ακόμη και απαγόρευση της αλιείας ειδών που συμβάλλουν φυσικά στον έλεγχο του πληθυσμού του λαγοκέφαλου.

Αποζημιώσεις, αλλά με όρους!

Οι επαγγελματίες αλιείς είναι από τις ομάδες που επηρεάζονται άμεσα από τον λαγοκέφαλο. Το είδος προκαλεί ζημιές σε αλιευτικά εργαλεία, μειώνει την αξία της αλιευτικής παραγωγής και δημιουργεί επιπλέον κόστος.

Η αποζημίωση των αλιέων μπορεί να είναι ένα χρήσιμο εργαλείο, αλλά δεν πρέπει να δίνεται γενικά και χωρίς σύνδεση με τη διαχείριση. Θα ήταν πιο αποτελεσματικό να στηρίζονται οικονομικά οι αλιείς που συμμετέχουν ενεργά στη στοχευμένη αφαίρεση λαγοκέφαλων και που καταγράφουν σωστά την αλιευτική τους προσπάθεια.

Με αυτόν τον τρόπο, η αποζημίωση δεν λειτουργεί απλώς ως οικονομική ανακούφιση, αλλά ως μέρος ενός οργανωμένου σχεδίου διαχείρισης.

Ο ρόλος των διαγωνισμών αλιείας.

Οι διαγωνισμοί στοχευμένης αλιείας μπορούν να βοηθήσουν, αλλά δεν πρέπει να παρουσιάζονται ως λύση από μόνοι τους.

Μπορούν να αυξήσουν την ευαισθητοποίηση, να κινητοποιήσουν τοπικές κοινωνίες και να αφαιρέσουν έναν αριθμό ατόμων από συγκεκριμένες περιοχές.

Ωστόσο, η επίδρασή τους είναι συνήθως περιορισμένη και προσωρινή, ειδικά σε περιοχές με ήδη μεγάλους πληθυσμούς. Για να έχουν ουσιαστικό αποτέλεσμα, πρέπει να εντάσσονται σε ένα ευρύτερο πρόγραμμα που περιλαμβάνει παρακολούθηση, επαναλαμβανόμενη δράση και αξιολόγηση των αποτελεσμάτων.

​Γιατί χρειάζεται μακροχρόνια προσπάθεια!

Η διαχείριση του λαγοκέφαλου δεν μπορεί να βασιστεί σε μία χρονιά δράσεων. Χρειάζεται συνεχής προσπάθεια για πολλά χρόνια.

Σε περιοχές με μεγάλους πληθυσμούς, η αφαίρεση ατόμων μπορεί να μην οδηγήσει σε θεαματική μείωση. Οι γεννήσεις μπορεί να είναι περισσότερες από τις θανατώσεις. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η προσπάθεια είναι άχρηστη. Σε μικρούς κόλπους, κλειστές περιοχές ή περιοχές με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, η στοχευμένη αλιευτική πίεση μπορεί να μειώσει προσωρινά τον πληθυσμό, να περιορίσει την τοπική πίεση και να καθυστερήσει την επανεμφάνιση μεγάλων αριθμών.

Αυτή η καθυστέρηση έχει αξία. Δίνει χρόνο στη φύση να προσαρμοστεί, στους φυσικούς θηρευτές να ανταποκριθούν, στην επιστήμη να αναπτύξει καλύτερα εργαλεία και στις τοπικές κοινωνίες να οργανωθούν πιο αποτελεσματικά.

Ρεαλιστικός στόχος: όχι εξάλειψη, αλλά έλεγχος και καθυστέρηση

Το πιο σημαντικό είναι να είμαστε ειλικρινείς με τους στόχους μας. Δεν μπορούμε να εξαφανίσουμε τον λαγοκέφαλο από τη Μεσόγειο. Μπορούμε όμως να προσπαθήσουμε να μειώσουμε την πίεση σε συγκεκριμένες περιοχές, να καθυστερήσουμε την εξάπλωση σε νέες περιοχές και να προστατεύσουμε όσο γίνεται καλύτερα τα τοπικά οικοσυστήματα και τους ανθρώπους που εξαρτώνται από αυτά.

Η σωστή προσέγγιση πρέπει να συνδυάζει:

• άμεση δράση σε περιοχές με λίγα άτομα,
• συνεχή στοχευμένη αλιευτική πίεση σε περιοχές με μεγάλους πληθυσμούς,
• προστασία πιθανών φυσικών θηρευτών,
• στήριξη των επαγγελματιών αλιέων που συμμετέχουν στη διαχείριση,
• συμμετοχή των πολιτών και των ερασιτεχνών αλιέων,
• επιστημονική παρακολούθηση και καταγραφή των αποτελεσμάτων.

​Η διαχείριση του λαγοκέφαλου δεν είναι εύκολη υπόθεση. Αλλά η απουσία τέλειας λύσης δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να δράσουμε. Σε πολλές περιπτώσεις, ο στόχος δεν είναι να κερδίσουμε οριστικά τη μάχη, αλλά να καθυστερήσουμε τη ζημιά, να μειώσουμε την πίεση και να δώσουμε χρόνο στη φύση και στην κοινωνία να προσαρμοστούν.