Γιατί τα δίχτυα για τις μωβ μέδουσες δεν αποτελούν εγγυημένη προστασία από τους λαγοκέφαλους;

Τα πλωτά δίχτυα που τοποθετήθηκαν σε παραλίες της Εύβοιας παρουσιάστηκαν αρχικά ως μέτρο περιορισμού των μωβ μεδουσών. Σύμφωνα με τις σχετικές ανακοινώσεις, σκοπός τους είναι να συγκρατούν τις μέδουσες και τη βιολογική μάζα πριν φτάσουν στις ακτές και στους λουόμενους.

Πλέον, όμως, ακούγεται ότι τα ίδια δίχτυα θα μπορούσαν να προστατέψουν τους λουόμενους και από λαγοκέφαλους. Μια τέτοια διαβεβαίωση χρειάζεται μεγάλη προσοχή, επειδή δημιουργεί ένα αίσθημα ασφάλειας που δεν έχει αποδειχθεί με ανεξάρτητες δοκιμές.

Άλλο μέδουσα και άλλο μεγάλο, δυνατό ψάρι

Μια μέδουσα μετακινείται κυρίως με τα ρεύματα και μπορεί να συγκρατηθεί από ένα δίχτυ με κατάλληλο άνοιγμα. Ο λαγοκέφαλος, όμως, είναι ένα ενεργό ψάρι που κολυμπά, αλλάζει κατεύθυνση και διαθέτει ιδιαίτερα ισχυρές, κοφτερές οδοντικές πλάκες.

Τα εμπορικά συστήματα που περιγράφονται ως «δίχτυα προστασίας από μέδουσες» σχεδιάζονται και προωθούνται ειδικά για τον περιορισμό των μεδουσών σε οριοθετημένες περιοχές κολύμβησης. Δεν σημαίνει αυτομάτως ότι έχουν σχεδιαστεί, δοκιμαστεί ή πιστοποιηθεί ως φράγματα για μεγάλα ψάρια με ισχυρά δόντια.

Επομένως, το γεγονός ότι ένα δίχτυ είναι πυκνό ή ανθεκτικό δεν αρκεί για να χαρακτηριστεί «προστασία από λαγοκέφαλους».

Οι λαγοκέφαλοι μπορούν να προκαλέσουν ζημιές σε δίχτυα

Η ικανότητα του ασημόμαγου λαγοκέφαλου, Lagocephalus sceleratus, να καταστρέφει αλιευτικά εργαλεία δεν αποτελεί υπόθεση. Επιστημονική έρευνα στην Ελλάδα, με τη συμμετοχή 141 επαγγελματιών αλιέων, κατέγραψε ζημιές σε δίχτυα, παραγάδια και αλιεύματα από το συγκεκριμένο είδος. Οι ερευνητές αποδίδουν αυτές τις ζημιές στα ιδιαίτερα ισχυρά και κοφτερά δόντια του.

Αυτό δεν σημαίνει ότι ένας λαγοκέφαλος θα πλησιάσει ένα άδειο δίχτυ και θα αρχίσει να το κόβει χωρίς κανέναν λόγο.

Οι λαγοκέφαλοι συνήθως προκαλούν ζημιές όταν υπάρχει κάποιο ερέθισμα, όπως:

• ψάρια ή άλλοι οργανισμοί μπλεγμένοι στο δίχτυ,
• πιθανή τροφή επάνω ή κοντά στο υλικό,
• εγκλωβισμός του ίδιου του ψαριού,
• προσπάθεια διαφυγής,
• επαναλαμβανόμενη επαφή με ένα συγκεκριμένο σημείο του διχτυού.

Αν ένας μεγάλος λαγοκέφαλος μπλεχτεί στο δίχτυ, προσπαθήσει να απελευθερωθεί ή αρχίσει να δαγκώνει οργανισμούς που έχουν εγκλωβιστεί σε αυτό, υπάρχει πραγματική πιθανότητα να προκαλέσει άνοιγμα, σκίσιμο ή τοπική αστοχία του υλικού.

Δεν αρκεί η προσωπική εκτίμηση

Σε δημοσιεύματα για την Εύβοια αναφέρθηκε η άποψη ότι τα δίχτυα είναι πολύ πυκνά και ανθεκτικά και ότι ένας λαγοκέφαλος θα έπρεπε να δαγκώνει για αρκετή ώρα το ίδιο σημείο για να τα σκίσει. Παράλληλα, τοπικοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι τα δίχτυα θα μπορούσαν να λειτουργήσουν τόσο για τις μέδουσες όσο και για τους λαγοκέφαλους.

Αυτές, όμως, είναι εκτιμήσεις. Δεν αποτελούν δημοσιευμένα αποτελέσματα ελεγχόμενων δοκιμών με λαγοκέφαλους διαφορετικού μεγέθους, ούτε αποδεικνύουν ότι το σύστημα μπορεί να διατηρήσει την ακεραιότητά του σε πραγματικές συνθήκες για ολόκληρη την τουριστική περίοδο.

Για να παρουσιαστεί ένα τέτοιο δίχτυ ως πραγματικό μέτρο προστασίας από λαγοκέφαλους, θα έπρεπε να υπάρχουν τουλάχιστον:

• τεχνικές προδιαγραφές του υλικού και της αντοχής του στα δαγκώματα,
• δοκιμές με δυνάμεις αντίστοιχες των γνάθων μεγάλων λαγοκέφαλων,
• αξιολόγηση της αντοχής στους κόμπους, στις ενώσεις και στα σημεία αγκύρωσης,
• τακτικοί υποβρύχιοι έλεγχοι για σκισίματα και ανοίγματα,
• διαδικασία άμεσης επισκευής,
• σαφής ανεξάρτητη πιστοποίηση για τον συγκεκριμένο σκοπό.

Χωρίς αυτά, κανείς δεν θα πρέπει να υπόσχεται στους λουόμενους ότι βρίσκονται σε μια πλήρως προστατευμένη περιοχή.

Τα δίχτυα μπορεί να βοηθούν, αλλά δεν δημιουργούν ζώνη απόλυτης ασφάλειας

Ένα σωστά εγκατεστημένο και καλά συντηρημένο δίχτυ μπορεί πιθανόν να λειτουργήσει ως ένα επιπλέον εμπόδιο και να μειώσει την πιθανότητα εισόδου μεγάλων οργανισμών. Αυτό είναι διαφορετικό από το να λέμε ότι «οι λαγοκέφαλοι δεν μπορούν να περάσουν» ή ότι «η παραλία είναι ασφαλής από λαγοκέφαλους».

Τα δίχτυα μπορεί:

• να σκιστούν ή να αποκολληθούν,
• να δημιουργήσουν κενά κοντά στον πυθμένα,
• να μετακινηθούν από κύματα και ρεύματα,
• να υποστούν φθορά χωρίς αυτή να είναι ορατή από την ακτή,
• να παγιδεύσουν ψάρια και άλλους θαλάσσιους οργανισμούς,
• να προσελκύσουν λαγοκέφαλους εάν επάνω τους εγκλωβιστεί πιθανή τροφή.

Η πραγματική ασφάλεια απαιτεί καθημερινό έλεγχο και όχι απλώς την παρουσία ενός πλωτού φράγματος.

Οι ψεύτικες ελπίδες ασφάλειας μπορεί να είναι πιο επικίνδυνες

Το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι η τοποθέτηση ενός προληπτικού μέτρου. Είναι ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζεται.

Όταν οι λουόμενοι πιστεύουν ότι ένα δίχτυ τους προστατεύει πλήρως, μπορεί να σταματήσουν να παρατηρούν το νερό, να αφήσουν παιδιά χωρίς την απαραίτητη επίβλεψη ή να αγνοήσουν πιθανή παρουσία μεγάλου ψαριού μέσα στην οριοθετημένη περιοχή.

Η σωστή ενημέρωση θα πρέπει να αναφέρει ξεκάθαρα:

Τα δίχτυα τοποθετήθηκαν κυρίως για τον περιορισμό των μεδουσών. Μπορεί να λειτουργούν ως πρόσθετο φυσικό εμπόδιο, αλλά δεν υπάρχει εγγύηση ότι δεν μπορεί να εισέλθει λαγοκέφαλος ή ότι ένας εγκλωβισμένος λαγοκέφαλος δεν μπορεί να προκαλέσει ζημιά στο δίχτυ.

Χρειαζόμαστε ειλικρινή πρόληψη, όχι απόλυτες υποσχέσεις

Δεν χρειάζεται ούτε πανικός ούτε η παρουσίαση του λαγοκέφαλου ως ψαριού που επιτίθεται αδιακρίτως σε ανθρώπους και κατασκευές. Οι λαγοκέφαλοι δεν πρόκειται να κόβουν κάθε δίχτυ που συναντούν χωρίς λόγο.

Αυτό, όμως, δεν αλλάζει το γεγονός ότι μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές ζημιές σε δίχτυα όταν μπλέκονται, όταν προσπαθούν να διαφύγουν ή όταν βρίσκουν επάνω τους τροφή.

Τα συγκεκριμένα συστήματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως ένα συμπληρωματικό μέτρο. Δεν πρέπει όμως να πωλούνται στην κοινωνία ως αποδεδειγμένη και εγγυημένη προστασία από τους λαγοκέφαλους.
​
Η ασφάλεια δεν χτίζεται με καθησυχαστικές δηλώσεις. Χτίζεται με τεχνικές δοκιμές, ανεξάρτητη αξιολόγηση, συστηματική επιτήρηση, σωστή συντήρηση και ειλικρινή ενημέρωση του κοινού.